RSS

Category Archives: અંગત

લવ યુ જાન


આજે કોલેજમાં નવા દાખલ થયેલાં છોકરા અને છોકરીઓનો પહેલો દિવસ હતો. નવાં-જૂનાં ચહેરાઓનો કોલાહલ ભરેલ માહોલ. કેટકેટલાં પ્રકારની તો ફક્ત આંખો હતી? કેટલાંયે સપનાં આંજેલી આંખો, કોઈની રુઆબ ઝાડતી આંખો, કોઈ કોઈ થોડી ગભરાયેલી તો કોઈ કોઈ સાવ નફ્ફટ થઈ નવી આવતી છોકરીઓને એકીટસે તાકી રહેલી આંખો! એ હતો એમ.બી.એમાં જોડાયાનો પહેલો દિવસ.

આ બધા મેળાવડામાં સૌથી અલગ તરી આવતો- એ હતો, આપણો રોહિત. સફેદ કલરનો શર્ટ અને કાળુ પેન્ટ પહેરેલો, સહેજ શ્યામ પણ ઘાટીલો, છ ફુટનો રોહિત એના વર્ગમા જઈને એકલો બેઠો હતો. પહેલા પિરિયડનો સમય થઈ ગયો હતો, છતાં હજી કોઈ અંદર આવ્યું નહોતું.

પ્રોફેસર શુક્લાએ અન્દર પગ મૂકતાં જ એકલા બેઠેલા રોહિતને જોઈ કહ્યું,

“કેમ ભાઈ આખી કોલેજમાં તું એકલો જ ભણવા આવ્યો છે કે શું?”

“ના સર! હું પણ ભણવા આવી છું.”

ચારે આંખો એક સાથે દરવાજા તરફ મંડાણી. સામે ઊભેલી પાંચ ફુટ સાત ઇંચ ઉંચાઈની, ગુલાબી સ્કર્ટ ને સફેદ ટોપ પહેરેલી, ગુલાબી ગુલાબ જેવી છોકરીને છોકરી કહેવી કે પરી એ વિચારે બંને ચુપ થઈ ગયા.

“સર હું આનલ મહેતા.”

આનલ અંદર પ્રવેશી, રોહિત તરફ હળવું સ્મિત કરી એની આગળની બેંચ પર બેસી ગઈ.

તો આ હતી આપણા હીરો ને હીરોઈનની પહેલી મુલાકાત! બંને તદ્દન ભિન્ન માહોલમાંથી આવતા હતાં. બંનેની રહેણીકરણી, બેઉની ફેશન, બંનેના દોસ્ત અલગ હતાં, છતાં બંનેમાં એક વાતે અજબ સામ્યતા હતી અને એ હતી વિચારોની સામ્યતા!

ભણવામાં તો બંને હોશિયાર હતા જ. એક સાથે સમય પસાર થતો રહ્યો. બે વરસ ક્યારે વીતી ગયા એની ખબર જ ના પડી!

પણ એક વાતની ધીરે-ધીરે આનલને ખબર પડી રહી હતી કે રોહિત એને મનોમન પસંદ કરે છે! આનલની જાણ બહાર રોહિતની નજર એના ચહેરાને તાકી રહેતી હતી એ આનલે જાણી લીધેલું. આમ તો એનેય રોહિત ગમતો હતો, પણ એ સામેથી એના પ્રેમનો પ્રસ્તાવ મૂકે એવું એનું ગર્વિષ્ઠ મન ઇચ્છતું હતું. ને એ અણમોલ ઘડીની રાહમાં ને રાહમાં એ હવે લગભગ અધીરી થઈ ગઈ હતી. આખરે એણે નિર્ણય લઈ જ લીધો.

રાતના સાડા અગિયાર વાગે રોહિતનો ફોન રણક્યો,

“હલો… હલો, આનલ!” મોબઇલ પર આનલનો નંબર જોતા રોહિતે કહ્યું.

સામા છેડે આનલની સ્થિતિ કફોડી હતી, કેમેય કરીને એના ગળામાંથી અવાજ જ નહોતો આવતો. એનું દિલ ૧૨૦ની ગતિએ ધડકી રહ્યું હતું. પરાણે હળવેથી ફક્ત “રો…હિ…ત્” એટલું જ બોલાયું ને એણે ફોન મૂકી દીધો. બાકીની આખી રાત બંનેએ જાગીને પસાર કરી. આનલ પોતાની જાતને ગાળો દેતી રહી ને રોહિત આનલની ચિંતા કરતો રહ્યો!

સવારે આનલને કોલેજના દરવાજે જ રોહિત મળી ગયો.

“શું થયુ? રાતના તે કોલ કરેલો પછી,વાત કેમ ના કરી?”

રોજ ખીલેલા ગુલાબ જેવી દેખાતી આનલ આજે રોહિતને ઉદાસ લાગી.

“વાહ! કંઈ બહુ ચિંતા થઈ રહી છે આજ!” આનલે ચિડાઈને કહ્યું.

“ના, એટલે કે… હા, ના…”

આનલ હસી પડી.

“એક જરૂરી વાત કરવી હતી પણ, હું બોલી જ ના શકી!” આનલના અવાજમાં અનાયાસે જ ભીનાશ ભળી ગઈ.

“ચાલ ક્યાંક બેસીએ.” બંન્ને જણા કેન્ટીનમાં જઈને બેઠાં.

“બોલ હવે.” રોહિતે હળવું સ્મિત કરી કહ્યું.

“રોહિત હું, હું એમ માનું છું કે… કે તું મને… હું તને”

“આઇ લવ યુ!” આંખો મીંચીને આખરે આનલે બોલી દીધું.

હવે બોલવાનો વારો રોહિતનો હતો. પણ એ તો સાવ ચુપચાપ બેસી રહ્યો. આનલ લગભગ રડી પડવાના અવાજે બોલી

“તુ મને લવ નથી કરતો?”

રોહિતે આનલની સામે જોયું. એની આંખોમાં પણ થોડી ભીનાશ આવી ગઈ હતી.

“ચાલ મારી સાથે.”

“ક્યાં?”

“ચાલ.”

રોહિત આનલને લઈને એક ઘરની બહાર ઊભો હતો.

“આ મારું ઘર છે.”

“સરસ છે.”

“તારા બંગલાની સરખામણીએ તો એ સાવ સામાન્ય છે.”

“મને ફરક નથી પડતો.”

“ફરક તો મનેય નથી પડતો!” રોહિત સહેજ હસ્યો ,દર્દીલું! “જા એ ઘરમાં.” રોહિતે આંગળી ચીંધી.

આનલ મનોમન થોડીક ખુશ થઈ. એને થયું કે અંદરનું ઘર કેટલું સામાન્ય છે એ જોવા રોહિતે એને મોકલી હશે. પછી અમીર ગરીબનું ભાષણ આપશે, પણ હું એને મનાવી લઈશ!

અંદર શું જોવા મળશે? એની નિયતિ એને ક્યાં લઈ જશે? એની જરીકે તમા રાખ્યા વગર એ બારણે પહોંચી. આનલે ધીરેથી બારણાને ધક્કો માર્યો, બારણું ખુલ્લું જ હતું, ઉઘડી ગયું.

અંદર થોડાક અંધારામાં, રૂમની વચ્ચોવચ એક સ્ત્રી, કહો કે એક ડોશી નીચે જમીન પર બેસીને કંઈક ખાઈ રહી હતી.

આનલનું બધું ધ્યાન એ સ્ત્રી પર કેન્દ્રિત થયું. એનો પાલવ સરકીને જમીન પર પડી ગયેલો, વિખરાયેલા વાળ, એનું તો બધું જ ધ્યાન એનાં ખાવામાં હતું. સિસકારા બોલાવતી, વારે વારે આંગળા ચાટતી એ કોઈ અંકરાન્તિયાની જેમ ખાઈ રહી હતી. એના નાકમાંથી વહી રહેલા પાણીને એણે એના જ હાથથી નાક ઘસીને ગાલ ઉપર લૂછ્યું ને પછી એ જ હાથથી ખાવાનું ચાલુ…

આનલને ઉબકો આવી ગયો. ત્યાં જ એ સ્ત્રીનું ધ્યાન પણ આનલ તરફ ગયું,

“કોણ સે તું?”

“માર ઘરમાં ચમ આયી સે હેં? જા, જા નેકળ, બારે નીકર, ભોડું ફોડી નોખે”

આનલ સડસડાટ બહાર નીકળી ગઈ. રોહિત ત્યાં જ ઊભો હતો. “રોહિત અંદર પેલી બાઈ…”

“એ મારી માં છે.” આનલ કોઇ પ્રતિભાવ આપે એ પહેલાં જ રોહિતે કહ્યું.

“એ ગાંડી છે, ને આ દુનિયામાં એનું મારા સિવાય કોઈ નથી.” થોડુંક અટકીને એણે આનલ સામે જોયું, એ હજી આઘાતમાં હતી.

“તું મને કોલેજના પહેલાં દિવસથી જ પસંદ હતી. મનોમન હું તને ક્યારે ચાહવા લાગી ગયો એની મને ખબર નથી, પણ હું આ જનમમાં મારી માંને નહીં છોડી શકું એની ખબર હતી એટલે જ આજ સુધી તને કંઇ જણાવ્યું નહીં.”

“પણ રોહિત એમનો ઇલાજ.”

“ઘણી જગાએ કરાવ્યો, કંઈ ફરક ના પડ્યો!” રોહિતે એના ખિસ્સામાંથી એક ફોટો કાઢ્યો, “આ અમારા સુખી સસાંરની છેલ્લી નિશાની છે.”

આનલે ફોટા સામે જોયું. એક બાર-તેર વરસનો છોકરો એનાં માતાપિતા સાથે ઊભેલો હતો. બધા લોકો એકદમ ખુશહાલ જણાતા હતા.

“આ ફોટો દિવાળીના દિવસે પડાવેલો, એના થોડાક જ દિવસો બાદ પપ્પાનું ખૂન થઈ ગયેલું. એમના ભાગીદારે જ એ કરાવ્યું હશે એવો મમ્મીને વિશ્વાસ હતો. એ ઘણું લડી. ઘણું રડી. કોર્ટના પગથિયાં ઘસી-ઘસીને એ પોતેય ઘસાઈ ગઈ! કઈ સાબિત ના થયું. મારા પપ્પાની રાત દિવસની મહેનતથી ઊભો કરેલો ધંધો અમને ના મલ્યો. અમારું ઘર, જમીન, ગાડી બધું જ વેચાઈ ગયું છતાં ઇન્સાફ ના મલ્યો ને એમાં જ મારી માં એનું માનસિક સંતુંલન ગુમાવી બેસી. મમ્મીનું ચસકી ગયું! કેટલી વહાલસોઈ, અન્નપૂર્ણાના અવતાર સમાન મારી માં આજે!”

થોડીવાર મૌન છવાયું.

“તારા મનમાં આટલુ દર્દ ભરેલું હતું ને તે મને એનો અણસારેય ના આવવા દીધો. ચાલ ભૂલી જા એ બધું, આપણે લગ્ન કરી લઈએ, હું તારી મમ્મીને મારી મમ્મી માનીને સાચવીશ, એમને કોઈ તકલીફ નહીં પડવા દવ. વિશ્વાસ રાખ.” આનલની આંખો વરસી પડી.

“મને તારા પર પૂરો ભરોસો છે, પણ શું છે ને કે હું તને પ્રેમ કરું છું ને તને દુખી થતી ક્યારેય નહીં જોઈ શકું! હું નથી ઇચ્છતો કે તારું ઊજ્જવળ ભવિષ્ય મારી માની સેવા કરવામાં વેડફાઈ જાય.”

“રોહિત હું,”

“કઈ ના બોલીશ. તું ભલે બધું જ સહેવા તૈયાર હોય પણ હું નથી. તું મને જ્યારે પણ મલે ત્યારે આમ જ ગુલાબની જેમ ખીલેલી દેખાવી જોઈએ નહીં કે થાકેલી હારી ગયેલી!”

“તું તારા જેવા જ કોઈ સંસકારી, સારા ઘરના છોકરાને પરણી જજે હું કોઈ સાવ સામાન્ય, મારી માની સેવા કરવા તૈયાર હોય એવી છોકરી સાથે પરણીશ ને જો, એ મમ્મીનું સરખું ધ્યાન નહીં રાખેને તો દઈશ એને ઊલટા હાથની એક!” આંખમાથી વહી આવવા મથતા આંસુને ખાળવા રોહિત જોરથી હસી પડ્યો, સાવ ખોટે-ખોટું!

હરે ક્રિષ્ના! જ્યાં સાચો પ્રેમ પ્રગટાવે ત્યાં જ આટલી બધી તકલીફ શીદને દેતો હશે? નિયતિનું લખેલું શું તું પણ ના મિટાવી શકે?

આખરે છૂટા પડી ગયા બંને કે એમ કહો છૂટા પડી જવું પડ્યું! એ સાંજના બનાવ બાદ બેઉ વચ્ચે એક અદૃશ્ય આવરણ છવાઈ ગયું, મૌનનું! થોડાક જ દિવસો બાદ પરીક્ષા આવી ને ગઈ ને પરિણામનો દિવસ આવી ગયો.

આનલ હજી કઈક કહે એ પહેલાં જ રોહિતે એને પોતાના લગ્ન નક્કી થઈ ગયાનું જણાવેલું. આનલ એને શુભેચ્છા આપીને જતી રહેલી, સદાને માટે!

આ વાતને મહિનો થવા આવ્યો હશે કે રોહિતનો મેસેજ આવેલો, “તું લગ્નમાં ના આવી! ઠીક છે, તું મારી દોસ્ત હંમેશા રહેવાની. લગ્નનો ફોટો મોકલું છું.” આની સાથે એનો એની પત્ની સાથેનો લગ્ન સમયનો ફોટો હતો. આનલ એ શહેર છોડીને બીજે ચાલી ગઈ.

લગભગ બે વરસ પસાર થયા હશે, ત્યારે આનલે રોહિતને એક મેસેજ કરેલો, “હેપ્પી ફેમિલી!” સાથે એક ફોટો જેમાં આનલ, એક સુંદર યુવક અને એક ટેણિયા સાથે હતી.

થોડા બીજા મહિના વિતી ગયા. આનલના પપ્પાની તબિયત ઠીક ના હોવાથી એ પાછી આ જૂના શહેરમાં આવેલી. પપ્પાનો રિપોર્ટ લેવા એ હોસ્પિટલે ગયેલી ત્યાં જ એને એની કોલેજના સમયની એક સહેલી મળી ગઈ. વાત-વાતમાં એ કંઈક આવું બોલી,

“ખરા છો યાર તમે બંને! એકબીજાને આટલો પ્રેમ કરો છો તો પરણી કેમ નથી જતાં? વાંધો શું છે? પેલાની મમ્મીનું પણ બે વરસ પહેલાં મૃત્યુ થઈ ગયું.”

“કોની વાત કરે છે?”

“તારી ને રોહિતની જ તો!”

“પણ એણે તો લગ્ન કરી લીધેલાને… જો મારી પાસે ફોટો છે.” આનલે મોબાઇલમાં રોહિતે જે મોકલેલો એ ફોટો બતાવ્યો.

“અરે યાર! કેમ આમ કરે છે? આ તો એના ફોઈની દિકરી છે!”

“શું?”

“હાં જ તો, તું એનો મેસેજ વાંચ. એમાં ક્યાં લખ્યું છે કે આ એની પત્ની છે?”

“મતલબ કે!” આનલની આંખો ભરાઈ આવી.

“મતલબ કે એ હજી તારો જ છે… વાત કર એની સાથે.”

ધડકતા દિલે આનલે ફોન જોડ્યો. એક, બે ને ત્રીજી રિંગે,

“હલો… હલો, આનલ!”

આનલને ગળે ડૂમો બાઝી ગયો. એ જ અવાજ! આનલ કઈ ના બોલી શકી. મહા મહેનતે ધીરેથી ફક્ત “રો…હિ…ત ”, એટલું જ નીકળ્યું.

આનલે ફોન કટ કરી દીધો. એનાથી રડી પડાયું.

“શું થયું?”

“કઈ નહીં! મારાથી વાત નહિ થાય”,

“આ તારો કોલ આવે છે.”

આનલે ફોન લીધો. સામે છેડે રોહિત હતો.

“જો ફોન કટ ના કરતી યાર! શું થયું કંઈ તકલીફ હોય તો જણાવ મને, તું રડે છે કેમ?”

“તારી માં મરી ગઈ એટલે રડું છુ સાલા ગધેડા!” આનલને રોહિત પર બરાબરની ખીજ ચઢી હતી.

“માઇન્ડ યોર લેન્ગવેજ!”

“નહીં કરું જા! થાય એ કરી લે એક નંબરનાં જૂઠ્ઠાડાં, કોના લગ્નનો ફોટો મોકલેલો, હ્મ્મ?” આનલથી ધ્રૂસકું નંખાઈ ગયું.

બે ઘડી શાન્તિ છવાઈ.

“મેં જે કર્યુ એ તારી ભલાઇ માટે જ કરેલું. બે વરસ પહેલા જ્યારે મમ્મી ઊંઘમાં જ ગુજરી ગઈ ત્યારે સૌથી પહેલાં તારો જ વિચાર આવેલો. હું તને કોલ કરવાનો જ હતો કે તારો મેસેજ મળ્યો, હેપ્પી ફેમિલી! પછી તને ડિસ્ટર્બ કરવાનું…”

“એ ફોટોમાં મારી સાથે મારા મામાનો દિકરો અને એનો દિકરો હતો.” આનલે રોહિતની વાત કાપતાં કહ્યું, “હું હજી તારી જ છું!”

બંને છેડે થોડીવાર શાંતિ છવાયેલી રહી.

“તું ક્યાં છે હાલ? હું આવું છું.”

થોડીક મિનિટો પછી રોહિત અને આનલ સાથે હતાં એની જેગુઆરમાં! અને આ વખતે સદાને માટે!

“હસ્ત બે જોડાઈ રહેલા એમાં…

ઉપસેલો એક સુગંધી પ્રસ્વેદ છે…”

સાકેત દવે

(ઉપરોક્ત વાર્તા અહીં થી તે સાઈટ અને લેખિકા નિયતિ કાપડિયા ની પરવાનગી થી મૂકી છે… મને ખુબ ગમી એટલે। )

 
1 ટીકા

Posted by on ફેબ્રુવારી 27, 2017 in Uncategorized, અંગત

 

ટૅગ્સ:

મહાદેવ


એક દિવસ નારદજીને કોઈ એ પુછ્યું કે બીજા કોઈ દેવો નહીં અને શંકર ભગવાનને જ કેમ મહાદેવ કહેવામા આવે છે? અને ત્યારે નારદજીએ બહુ સુંદર જવાબ આપ્યો હતો..શંકર ભગવાન ભોળા નાથ છે, જલ્દી પ્રશન્ન થઈ જાય છે.

.

જે પોતાના કંઠ માં નીલવર્ણું હળહળતું વીષ લઈ ને બેઠા છે,

.

જેની માથે સાક્ષાત ગંગાજી બિરાજે છે,

.

જે પોતે તો પૂજાય પરંતુ તેના પત્ની પાર્વતી પણ પૂજાય,

.

તેમના પત્ની તો પૂજાય પરંતુ તેમના બાળકો ગણેશ અને કાર્તિકેય પણ પૂજાય,

.

તેના બાળકો તો પૂજાય તેની વહુઓ રિદ્ધિ સિદ્ધિ પણ પૂજાય,

.

તેની વહુઓ તો પૂજાય તેના પૌત્રો લાભ અને શુભ પણ પૂજાય,

.

તેના પૌત્રો તો પૂજાય તેનું વાહન નંદી પોઠિયો પણ પૂજાય,

.

તેનું વાહન તો પૂજાય તેનું શસ્ત્ર ત્રિશુલ પણ પૂજાય.

.

તેનું વાહન તો પૂજાય તેના ઘરેણાં એટલેકે નાગ દેવતા પણ પૂજાય

.

બીજા કોઈ દેવના પુત્રો, વહુઓ કે પૌત્રો પૂજાતા નથી

.

અને આમ જેનું સર્વત્ર પૂજાય તેવા દેવ ને મહાદેવ કહેવાય…

.

જય ભોલેનાથ…..

 
Leave a comment

Posted by on ફેબ્રુવારી 24, 2017 in અંગત

 

પ્રતિજ્ઞા


ગામડા ની સ્કુલ મા થી એક ગરીબ ઘર નુ બાળક દોડતુ આવી ને એની મા ને વળગી પડયુ…અને કાલી કાલી ભાષામાં બોલ્યું..”માં આજ મારા સા’બે મને કીધું..આજ મારો જન્મદિવસ છે”

ગરીબ માં એ બાળક ના માથે હેતભર્યો હાથ ફેરવ્યો..મન મા કાંઈક નિર્ણય કર્યો ને મમતાળું હસી ને ફરી કામે વળગી..બપોર પછી બાળક સ્કુલે થી આવ્યો..એને નવડાવી..નવા કપડા પહેરાવી..તૈયાર કરી ને આંગળી પકડી ને એ ગરીબ મહીલા નાનકડા ગામની બજાર મા આવી..કંદોઈ ની દુકાને થી સો ગ્રામ જલેબી લઈ ને ગામના મંદિર તરફ ચાલી…મંદિરે જઈ..બાળક ને પગે લગાડી..પૂજારી પાસે આવી બાળક ને પણ પગે લગાડી પોતે પણ..જલેબી નુ પડીકુ પૂજારી ના પગ પાસે મુક્યુ..

પૂજારી એ પૂછ્યું આ શુ છે બેન…?
ગરીબ મા એ કહ્યું…..”બાપુ જલેબી છે…તમને જલેબી બહુ ભાવે છે ને..મને એ ખબર..આજે મારા દિકરા નો જન્મ દિવસ છે એટલે અમે ગરીબ માણસ બીજું તો શું કરીએ..!!પણ તમને ભાવતી જલેબી લાવી એ ખાઇ લો અને એમાં થી થોડી પ્રસાદ તરીકે આપો એ મારો દિકરો ખાઇ લે…એટલે એનો જન્મદિવસ ઉજવાય જાય….”
પૂજારી એ કહ્યું..”એ સાચું બેન પણ આજે તો મારે ઉપવાસ છે..!!અને હાથ લંબાવ્યો પડીકું પાછુ આપ્યું..એ ગરીબ મહીલા એ પડીકું તો લીધુ પણ એની આંખો ના ખૂણા ભીના થયા…

પૂજારી એ કહ્યુ ”કેમ બેન..!! તમને ઓછું લાગ્યું..?ત્યારે એ ગરીબ બાળક ની માતા પોતાના ભાગ્ય ને દોષ દેતી એટલું બોલી કે….બાપુ…અમારા ગરીબ ના ભાગ્ય પણ ગરીબ હોય છે..નહિ તો આજે જ તમારે ઉપવાસ ક્યાથી હોય…?

પૂજારી એની સામે જોઈ રહ્યો..અને બોલ્યો..લાવો બેન..મારે જલેબી ખાવી છે…!!

પેલી બહેન કહે…”પણ બાપુ તમારુ વ્રત તુટશે..”પૂજારી એ કહ્યુ… ”વ્રત નહીં તોડુ તો તમારુ દિલ તુટશે…”
વ્રત ભલે તુટે પણ કોઈ નુ કોમળ અને પવિત્ર દિલ ન તુટવુ જોઈએ…

કદાચ એટલે જ તો પોતાની પ્રતિજ્ઞામાં અડગ રહેવા છતાં ભીષ્મ પરમ ગતિ ન પામી શક્યા અને પ્રતિજ્ઞા તોડવા છતાં કૃષ્ણ જગદગુરૂ કહેવાયા…
જય શ્રી કૃષ્ણ

 
1 ટીકા

Posted by on ફેબ્રુવારી 22, 2017 in ટૂંકી વાર્તાઓ, અંગત

 

ગાંઠીયા – એક નિબંધ


ગાંઠિયા સૌરાષ્ટ્રની મહાન પારિવારીક વાનગી છે … લોક ફૂડ એટલે કે લોકખાણું છે.વિદ્યાર્થીના લંચ બોક્સથી માંડીને વૃદ્ધાશ્રમમાં થતા દાન ધર્માદામાં ગાંઠિયા હાજર હોય છે. લગ્ન હોય અને જાન આવે એટલે વેવાઈને ગાંઠિયા-જલેબીનો નાસ્તો 1957માં અપાતો અને આજે 2017માં પણ અપાય છે. કોઈના મૃત્યુ પછીના જમણમાં પણ ગાંઠિયા અને

અન્નકૂટના પ્રસાદમાં પણ ગાંઠિયા હોય છે. આ ધરા ઉપર કેટલુંક ઈશ્વરદત્ત છે, જેમ કે નદી, પર્વતો, વૃક્ષ, પક્ષીઓ, પતંગિયા, પવન વગેરે. જ્યારે …. કેટલુંક મનુષ્યે જાણે ઈશ્વરની સીધી સુચના નીચે વિકસાવ્યું હોય એવું જણાય છે. જેમ કે સ્પેસ શટલ, કોમ્પ્યુટર, સ્માર્ટ ફોન, ગાંઠીયા વગેરે…..લીસ્ટમાં ગાંઠિયા જોઈ ચમકી ગયાને?

પણ સાચે જ સ્પેસ શટલ કે સ્માર્ટ ફોન વગર ચાલી શકે છે પણ ગાંઠિયા વગર ઘણાનો દિવસ ઉગતો નથી.
ઇતિહાસમાં ગાંઠિયાને લઈને એક પણ યુદ્ધ તો ઠીક પણ નાનું સરખું ધીંગાણું થયું હોય એવું પણ સૌરાષ્ટ્રની રસધારમાં કયાંય વાંચવામાં આવ્યું નથી.☺આ બતાવે છે કે, ગાંઠિયા મોડર્ન આઈટમ છે. ગાંઠિયા ચોક્કસ કલિયુગની જ દેન હશે. કારણ કે જો પુરાણકાળમાં ગાંઠીયાનું ચલણ હોત તો, દેવાધિદેવ ઇન્દ્ર ઋષિમુનીઓનું તપોભંગ કરવા માટે અપ્સરાઓને બદલે સેવકો સાથે સંભારા-મરચા સાથે ભાવનગરી ગાંઠિયાની ડીશો મોકલતા હોત…!😝
સૌરાષ્ટ્ર બાજુ સવારના પહોરમાં ગાંઠિયા ખાવાનો રીવાજ છે. ત્યાં ગાંઠિયાના બંધાણીઓ પણ મળી આવતા હોય છે. અહીં દરેક શહેરમાં, પ્રાંતમાં, પેટા પ્રાંતમાં ગાંઠિયાનો અલગ તૌર છે ! પોરબંદરમા વણલખ્યો રિવાજ છે કે ફાફડા સવારે ખવાય અને રાત્રે વણેલા ગાંઠિયા જ મળે. રાત્રે સાડા બાર કે દોઢ વાગ્યે લારી પર ઊભા રહી કહો કે, 200 ફાફડા…. એટલે કપાળેથી પરસેવો લૂછતાં અને બીજા હાથે તળેલાં મરચાં પર મીઠું છાંટતાં છાંટતાં ભાઈ કહે : ‘પંદર મિનિટ થાહે બોસ, વણેલા જોઈએ તો તૈયાર છે !’ રાત્રે સાડા બારે ? હા, સૌરાષ્ટ્રમાં રાત્રે 12.30, 2.30 કે સવારે 4.00 વાગે પણ ગાંઠિયા મળી શકે !
ગાંઠિયા માત્ર મોર્નિંગ બ્રેકફાસ્ટ નથી, આઠે પ્રહરની ઊજાણી છે. પિત્ઝા અને બર્ગર ભલે અમદાવાદના બોપલ કે સૌરાષ્ટ્ર સુધી પહોંચી ગયા પરંતુ, ગાંઠિયા પ્રત્યે પ્રીતિ યથાવત્ છે. વેકેશન ગાળવા ગયેલા ગુજરાતી પરિવાર દિલ્હીમાં સાંજે ચાટ અને પાઉંભાજી ભલે ખાય પણ ગુજરાતી સમાજની કેન્ટિનમાં તો “બે પ્લેટ ગાંઠિયા અને બે ચ્હા” એવા જ ઑર્ડર અપાય છે. ગાંઠિયાનું વૈવિધ્ય અપાર છે. ફાફડા એ તેનું મૂળ સ્વરૂપ છે. એ પછી વણેલા, તીખા, લસણિયા ગાંઠિયા બનાવાય છે.

ફાફડાની બેન પાપડી તરિકે ઓળખાય છે અને ખુબ ખવાય છે. ભાવનગરના ઝીણા ગાંઠિયા વખણાય છે.
ચોકડી આકારના ગાંઠિયાનું નામ ‘ચંપાકલી’ સ્ત્રીલિંગમાં છે.ફાફડા અને વણેલા ગાંઠિયા ગરમ ખાવાનું ચલણ છે, ને બાકીના ગાંઠિયા ઘરે ડબ્બામાં ભરી રખાય છે.ગાંઠિયાની સંગતમાં ક્યાંક કઢી ક્યાંક કચુમ્બર તો ક્યાંક કાંદા મળશે, પણ મરચાં તો બધે જ મળે છે. જેમ સ્ત્રી વગર પુરુષ અધુરો હોવાનું મનાય છે, એમ મરચાં વગર ગાંઠિયા અધુરા છે.
તબલામાં જેમ દાયું અને બાયું સાથે હોય તો જ સંગત જામે,  એમ જ ગાંઠીયા સાથે મરચા હોય તો જ રંગત જામે છે.
જાણે … નવવધૂએ પહેલીવાર પિયર લખેલા આછાં પીળાશ પડતાં પોસ્ટકાર્ડ કલરના, ગાંઠિયા, જ્યાં તળાઈને થાળમાં ઠલવાય અને એની પાછળ જ કોઈની યાદ જેવા તીખા તમતમતાં લીલેરા તેલવર્ણ મરચાં કડકડતા તેલમાં તળાઈને અવતરે …. એ ઘટના ઉપવાસીને પણ ઉપવાસ તોડવા મજબુર કરી મુકે તેવી હોય છે !!!!
મરચાં વગરના ગાંઠિયા કે ગાંઠિયા વગરના મરચાં એ નેતા વગરની ખુરશી કે ખુરશી વગરના નેતા જેવા જ નિસ્તેજ જણાતાં હોય છે. કડકડતા તેલમાં ઉછળતા, ફૂલતા, તળાતા ગાંઠિયાનું દ્રશ્ય કેવું આહ્લાદક હોય છે!
ઝારામાં તારવેલા ગાંઠિયામાંથી નીકળતી હિંગ, મીઠું, મરી અને ચણાના લોટની ઉની ઉની ખુશ્બુસભર વરાળ દિલને ગાર્ડન ગાર્ડન કરી મુકે છે.

 
Leave a comment

Posted by on ફેબ્રુવારી 22, 2017 in અંગત

 

​” સિંહનું દાન ” – ઝવેરચંદભાઈ મેઘાણી


મૂળીની પાટ ઉપર સાતમી પેઢીએ ચાંચોજી થઈ  ગયા. એક વખત હળવદના રાજરાણા કેસરજી, ધ્રોળના રાજા અને મૂળીના સાંચોજી એકસાથે દ્વારકાધીશ કાળીયા ઠાકરને પોતાનું શીશ ઝુકાવી ત્રણેય દરબાર પ્રતિજ્ઞા લીધી હતી કે, અમારા આંગણે આવનાર ખાલી હાથે પાછો ફરશે નહીં, ત્રણેય દરબાર જાત્રા પૂર્ણ કરી પાછા ફર્યા, દ્વારકાધીશના આંગણે લીધેલી પ્રતિજ્ઞા હળવદ અને ધ્રોલ દરબાર નિભાવી શક્યા નહીં. પરંતુ મૂળી દરબાર ચાંચોજી લીધેલી પ્રતિજ્ઞા ઉપર કાયમ હતા.
હળવદ અને ધ્રોલ દરબારને ચાંચોજીની  ઈર્ષ્યા જાગી બંને દરબાર ચાંચોજીની પ્રતિજ્ઞા તોડવાની યુક્તિ વિચારવા લાગ્યા, હળવદ દરબારને પોતાના દસોંદી ચારણનો વિચાર આવ્યો કે દસોંદી ચારણ મૂળી દરબારની પ્રતિજ્ઞા તોડાવી શકે છે, હળવદ દરબારે દસોંદી ચારણને ઉશ્કેર્યા અને વચન આપ્યું કે, પરમારનું નીમ છોડાવ તો હું તને માગ્યું ઈનામ આપીશ.
ચારણ કહે:  ભા એતો “પરમારનો વંશ હું માથું માગીશ તો માથુંયે વધેરી દેશે બાપ,
દરબાર કહે : “એવું કંઈક માગ કે પરમાર તને આપી શકે નહી, અને ના પાડવી પડે.” ચારણ હા ના, હા ના કરતા હળવદ દરબારની વાત માની પરમારની ટેક તોડાવા ચારણ મૂળી આવ્યો. ભરકચેરીમાં દેવીપુત્ર અને અગ્નિપુત્ર ભેટીને મળ્યા.
ચાંચોજી કહે: “કવિરાજ, આશા કરો.”
“બાપ ! તમથી નહિ બને.”
“શા માટે નહિ ? માંડવરાજ જેવા મારે માથે ધણી છે. આ રાજપાટ ઉપર મારી નહિ એની ધજા ફરકે છે, કોઈ દિવસ આ રાજપાટના ગુમાન કર્યા નથી, મારો ધણી માંડવરો અને મારી લાજ તો  એની લાજ,,
” કવિરાજ બોલો માંડવરાજ લાજ રાખશે.”
“અન્નદાતા, મારે તમારી રિદ્ધિ સિદ્ધિની એક પાઈયે નથી જોઈતી,  અને તમારા લાખપશાવ પણ ન ખપે, પરમાર તમારા માથાનો પણ હું ભૂખ્યો નથી મારે તો,,,,”
“તમ તારે.. જે માગવું હોય તે માગો કવિરાજ ”
ચારણે ગોઠણભર થઈને દુહો કહ્યો કે :-
” અશ આપે કે અધપતિ, દે ગજ કે દાતાર,

સાવઝ દે મું સાવભલ, રે પારકરા પરમાર !! ”
અર્થાત: કોઈ રાજા ઘોડાનાં દાન કરે, તો કોઈ હાથી આપે, પણ હે સહુથી ભલા રાજા, તું મને જીવતો સાવજ આપ.
“સાવજ”  આખી સભાનો અવાજ ફાટી ગયો.
હા, હા, જીવતો સાવજ ” ચારણે લલકાર કર્યો :
” જમીં દાન કે દે જબર, લીલવળું લીલાર,

સાવઝ દે મુ સાવભલ, પારકરા પરમાર ! ”
અર્થાત: કોઈ જબરા રાજાએ જમીનનાં દાન આપે, કોઈ પોતાના માથાં ઉતારી આપે, પણ,, હે પરમાર, તારી પાસે હું સાવજ માગું છું.
હાહાકાર કરીને આખી કચેરી તાડૂકી ઊઠી :-  “ગઢવા, આવું માગીને પરમારની આબરૂ પાડવામાં બડાઈ માને છે કે ?”
પણ, ચારણે તો બિરદાવળ ચાલુ જ રાખી :
” ક્રોડપસાં દે કવ્યંદને, લાખપસાં લખવાર,

સાવઝ દે મું સાવભલ, પારકરા પરમાર ! ”
અર્થાત: તું બીજા કવિઓને ભલે ક્રોડપસાવ અને લખપસાવ દાન દેજે, પણ મને તે,,, હે પારકર પરમાર, સાવજ જ ખપે.
“ ગોઝારો ગઢવો ”
સભામાં સ્વર ઊઠયો, ગઢવીએ ચેાથો દુહો ગાયો,
” દોઢા રંગ તુંને દઉં,  સોઢા બુદ્ધિ સાર,

મોઢે ઉજળે દે મને, પારકરા પરમાર ! ”
અર્થાત: હે સારી બુદ્ધિવાળા સોઢા પરમાર, હસતું મોં રાખીને મને સાવજ દેજે, એટલે હું રાજાઓની કચેરીમાં તારાં દોઢાં વખાણ કરતો કરતો જ કસુંબો લઈશ.
ચાંચોજીના મુખની પરની એક પણ રેખા બદલી નહિ. મોં મલકાવીને એણે કહ્યું :-  “ કવિરાજ, આવતી કાલે પ્રભાતે તમને સાવજનાં દાન દેશું.”
મધરાતે માંડવરાજના થાનકમાં જઈને ચાંચોજીએ અરજ ગુજારી : “એ સૂરજદેવ ! જીવતો સાવજ શી રીતે દઉં ? તારી ધજા લાજે નહિ એવું કરજે, દેવ !”
દેવળના ઘુમ્મટમાંથી ધણધણાટી દેતો અવાજ આવ્યો : “હે ક્ષત્રી ! એમાં મારી પાસે શું આવ્યો ? મારા ડુંગરમાં આટલા આટલા સાવજ ડણક દઈ રહ્યા છે; તું ક્ષત્રી છે. તે એમાંથી એકાદને ઝાલી લે !”
બીજો દિવસ થયો. પ્રભાતે આખી કચેરીને લઈને ચાંચોજી ચોટીલાના ડુંગરમાં ગયા. ચારણને કહ્યું : “ ચાલો, કવિરાજ, સાવજ આપું.”
પરમારના ચારણોએ  બિરદાવળી ઉપાડી :
પાંચાળી ચીર પૂરિયાં, વીઠલ, તેં વણપાર,

શરમ રાખ્યા ચાંચાતણી, જગદીશણ ગજતાર !

ત્યાં તો ત્રાડ દેતો એક સિંહ નીકળ્યો, દોટ કાઢીને ચાંચોજીએ એના કાન ઝાલ્યા. બકરી જેવો બનીને સિંહ ઊભો રહ્યો. પરમારે બૂમ પાડી :
“લ્યો કવિરાજ, આ સાવજનાં દાન.”
ચારણ પાછે પગે ભાગવા લાગ્યો ત્યારે ચાંચોજીએ સાદ કર્યો : “ગઢવા ! નવ લાખ લોબડિયાળીઓ લાજે છે. અરે ! તું કેાઈકનો શીખવ્યો મારી લાજ લેવા આવ્યો, ને હવે ભાગ્યો ?”
સાવઝ ભાળી સામહો, ભડક્યા, કેમહી ભાગ,

પાંથું, પાછા પાગ, ભરવા ન ઘટે ભડ જને !
સિંહને સામો ઊભેલો જોઈને ભડકીને કેમ ભાગો છો ? એા ચારણ ! મર્દને પાછાં પગલાં માંડવાં ન શોભે.
દાન માગતી વખતે ગઢવી એ વાત ભૂલી ગયેલો કે દેવા કરતાં લેવું ભારે પડશે. અને એક વાર માગેલું દાન સ્વીકાર્યા વિના તો બીજો ઉપાય નહોતો, ચારણનો વંશ લાજે. શું કરવું ? ચારણે ચતુરાઈ કરીને આઘે ઊભાં ઊભાં કહ્યું કે :
” ચાંચે સિંહ સમપ્પિયો કેસર ઝાલિયો કાન,

રમતો મેલ્યે રાણા, પોત્યો પરમાર ધણી. ”
ઓ બાપ ચાંચા, તેં કેસરી સિંહનો કાન ઝાલીને મને સમર્પણ કર્યો, એ હું કબૂલી લઉં છું. મને દાન પહોંચી ગયું. હવે તું તારે એને રમતો મૂકી દે, હે રાણા !
સાવજ માથે હાથ ફેરવી મૂળી રાજ કહે  : “ જાઓ, વનરાજ ! આજે પરમારો અને આ મૂળી રાજની  લાજ રાખી બાપ….
” સાવજ ચાલ્યો ગયો પણ સાવજને જોનારા બોલી ઉઠયા આ તો  માંડવરાજ પોતે જ આવ્યા હતા..!!
– આભાર
સૌરાષ્ટ્ર રસધાર

આપણી સંસ્કૃતિ અને આપણો વારસો.

 
Leave a comment

Posted by on ફેબ્રુવારી 22, 2017 in ટૂંકી વાર્તાઓ, અંગત

 

ભારતીય સંસ્કૃતિ


ભારતીય સંસ્કૃતિ ના મૂલ્યો અને આધ્યાત્મિક વારસા થી અવગત બનીએ.

*(1) હિન્દુધર્મ પ્રમાણે માનવજીવનના સોળ સંસ્કારો :* 
1. ગર્ભાધાન સંસ્કાર 

2. પુંસવન સંસ્કાર 

3. સીમંતોન્ન્યન સંસ્કાર 

4. જાતકર્મ સંસ્કાર 

5. નામકરણ સંસ્કાર 

6. નિષ્ક્રમણ સંસ્કાર 

7. અન્નપ્રાશન સંસ્કાર 

8. વપન (ચૂડાકર્મ) સંસ્કાર 

9. કર્ણવેધ સંસ્કાર 

10. ઉપનયન સંસ્કાર 

11. વેદારંભ સંસ્કાર 

12. કેશાન્ત સંસ્કાર 

13. સમાવર્તન સંસ્કાર 

14. વિવાહ સંસ્કાર 

15. વિવાહગ્નિપરિગ્રહ સંસ્કાર 

16. અગ્નિ સંસ્કાર
 *(2) હિન્દુધર્મના ઉત્સવો :*
 1. નૂતન વર્ષારંભ 

2. ભાઈબીજ 

3. લાભપાંચમ 

4. દેવદિવાળી 

5. ગીતા જયંતિ (માગસર સુદ એકાદશી)

 6. ઉત્તરાયણ અને મકરસંક્રાંતિ 

7. વસંત પંચમી

 8. શિવરાત્રી 

9. હોળી 

10. રામનવમી 

11. અખાત્રીજ 

12. વટસાવિત્રી (જેઠ પૂર્ણિમા) 

13. અષાઢી બીજ 

14. ગુરુ પૂર્ણિમા 

15. શ્રાવણી-રક્ષાબંધન 

16. જન્માષ્ટમી 

17. ગણેશ ચતુર્થી 

18. શારદીય નવરાત્રી 

19. વિજ્યા દશમી 

20. શરદપૂર્ણિમા 

21. ધનતેરસ 

22. દીપાવલી. 
*(3) હિન્દુ – તીર્થો : ભારતના ચાર ધામ :*
 1. દ્વારિકા 

2. જગન્નાથપુરી 

3. બદરીનાથ 

4. રામેશ્વર 
*હિમાલય ના ચાર ધામ :* 
1. યમુનોત્રી 

2. ગંગોત્રી 

3. કેદારનાથ 

4. બદરીનાથ 
*હિમાલયના પાંચ કેદાર :*

 

1. કેદારનાથ 

2. મદમહેશ્વર 

3. તુંગનાથ 

4. રુદ્રનાથ 

5. કલ્પેશ્વર 
*ભારતની સાત પવિત્ર પુરી :* 
1. અયોધ્યા 

2. મથુરા 

3. હરિદ્વાર 

4. કાશી 

5. કાંચી 

6.. અવંતિકા 

7. દ્વારિકા
 *દ્વાદશ જ્યોતિલિંગ :*
 1. મલ્લિકાર્જુન (શ્રી શૈલ – આંધ્ર પ્રદેશ)

 2. સોમનાથ (પ્રભાસ પાટણ – ગુજરાત) 

3. મહાકાલ (ઉજ્જૈન –મધ્યપ્રદેશ) 

4. વૈદ્યનાથ (પરલી-મહારાષ્ટ્ર) 

5. ઓમકારેશ્વર (મધ્યપ્રદેશ) 

6. ભીમાશંકર (મહારાષ્ટ્ર) 

7. ત્ર્યંબકેશ્વર (મહારાષ્ટ્ર) 

8. નાગનાથ (દ્વારિકા પાસે – ગુજરાત)

 9. કાશી વિશ્વનાથ (કાશી – ઉત્તરપ્રદેશ) 

10. રામેશ્વર (તમિલનાડુ) 

11. કેદારનાથ (ઉત્તરાંચલ) 

12. ઘૃષ્ણેશ્વર (દેવગિરિ-મહારાષ્ટ્ર) 
*અષ્ટવિનાયક ગણપતિ :*

 

1. ઢુંઢીરાજ – વારાણસી 

2. મોરેશ્વર-જેજૂરી 

3. સિધ્ધટેક 

4. પહ્માલય 

5. રાજૂર 

6. લેહ્યાદ્રિ 

7. ઓંકાર ગણપતિ – પ્રયાગરાજ 

8. લક્ષવિનાયક – ઘુશ્મેશ્વર
 *શિવની અષ્ટમૂર્તિઓ :* 
1. સૂર્યલિંગ કાશ્મીરનું માર્તડ મંદિર / ઓરિસ્સાનું કોર્ણાક મંદિર / ગુજરાતનું મોઢેરાનું મંદિર 

2. ચંદ્રલિંગ – સોમનાથ મંદિર 

3. યજમાન લિંગ – પશુપતિનાથ (નેપાલ) 

4. પાર્થિવલિંગ – એકામ્રેશ્વર (શિવકાંશી) 

5. જલલિંગ – જંબુકેશ્વર (ત્રિચિનાપલ્લી) 

6. તેજોલિંગ – અરુણાચલેશ્વર (તિરુવન્નુમલાઈ)

 7. વાયુલિંગ – શ્રી કાલહસ્તીશ્વર 

8. આકાશલિંગ – નટરાજ (ચિદંબરમ) 
*પ્રસિધ્ધ 24 શિવલિંગ :*
 1. પશુપતિનાથ (નેપાલ) 

2. સુંદરેશ્વર (મદુરા) 

3. કુંભેશ્વર (કુંભકોણમ) 

4. બૃહદીશ્વર (તાંજોર) 

5. પક્ષીતીર્થ (ચેંગલપેટ)

 6. મહાબળેશ્વર (મહારાષ્ટ્ર) 

7. અમરનાથ (કાશ્મીર) 

8. વૈદ્યનાથ (કાંગજા) 

9. તારકેશ્વર (પશ્ચિમ બંગાળ) 

10. ભુવનેશ્વર (ઓરિસ્સા) 

11. કંડારિયા શિવ (ખાજુરાહો)

 12. એકલિંગજી (રાજસ્થાન) 

13. ગૌરીશંકર (જબલપુર) 

14. હરીશ્વર (માનસરોવર) 

15. વ્યાસેશ્વર (કાશી) 

16. મધ્યમેશ્વર (કાશી)

 17. હાટકેશ્વર (વડનગર) 

18. મુક્તપરમેશ્વર (અરુણાચલ) 

19. પ્રતિજ્ઞેશ્વર (કૌંચ પર્વત) 

20. કપાલેશ્વર (કૌંચ પર્વત) 

21.કુમારેશ્વર (કૌંચ પર્વત) 

22. સર્વેશ્વર (ચિત્તોડ)

23. સ્તંભેશ્વર (ચિત્તોડ) 2

4. અમરેશ્વર (મહેન્દ્ર પર્વત) 
*સપ્ત બદરી :* 
1. બદરીનારાયણ 

2. ધ્યાનબદરી 

3. યોગબદરી 

4. આદિ બદરી 

5. નૃસિંહ બદરી 

6. ભવિષ્ય બદરી

 7.. વૃધ્ધ બદરી. 
*પંચનાથ :*
 1. બદરીનાથ 

2. રંગનાથ 

3. જગન્નાથ 

4. દ્વારિકાનાથ 

5. ગોવર્ધનનાથ 
*પંચકાશી :* 
1. કાશી (વારાણસી) 

2. ગુપ્તકાશી (ઉત્તરાખંડ) 

3. ઉત્તરકાશી (ઉત્તરાખંડ)

 4. દક્ષિણકાશી (તેનકાશી – તમિલનાડુ) 

5. શિવકાશી 
*સપ્તક્ષેત્ર* 
: 1. કુરુક્ષેત્ર (હરિયાણા) 

2. હરિહિર ક્ષેત્ર (સોનપુર-બિહાર) 

3. પ્રભાસ ક્ષેત્ર (સોમનાથ – ગુજરાત)

 4. રેણુકા ક્ષેત્ર (મથુરા પાસે, ઉત્તરપ્રદેશ) 

5. ભૃગુક્ષેત્ર (ભરૂચ-ગુજરાત) 

6. પુરુષોત્તમ ક્ષેત્ર (જગન્નાથપુરી – ઓરિસ્સા) 

7. સૂકરક્ષેત્ર (સોરોં – ઉત્તરપ્રદેશ) 
*પંચ સરોવર :*
 1. બિંદુ સરોવર (સિધ્ધપુર – ગુજરાત) 

2. નારાયણ સરોવર (કચ્છ) 

3. પંપા સરોવર (કર્ણાટક) 

4. પુષ્કર સરોવર (રાજસ્થાન) 

5. માનસ સરોવર (તિબેટ) 
*નવ અરણ્ય (વન)  :* 
1. દંડકારણ્ય (નાસિક) 

2. સૈન્ધાવારણ્ય (સિન્ધુ નદીના કિનારે)

3. નૈમિષારણ્ય (સીતાપુર – ઉત્તરપ્રદેશ) 

4. કુરુ-મંગલ (કુરુક્ષેત્ર – હરિયાણા) 

5. કુરુ-મંગલ (કુરુક્ષેત્ર – હરિયાણા) 

6. ઉત્પલાવર્તક (બ્રહ્માવર્ત – કાનપુર) 

7. જંબૂમાર્ગ (શ્રી રંગનાથ – ત્રિચિનાપલ્લી) 

8. અર્બુદારણ્ય (આબુ) 

9. હિમવદારણ્ય (હિમાલય) 
*ચૌદ પ્રયાગ :*
 1. પ્રયાગરાજ (ગંગા,યમુના, સરસ્વતી)

 2. દેવપ્રયાગ (અલકનંદા, ભાગીરથી)

 3. રુદ્રપ્રયાગ (અલકનંદા, મંદાકિની) 

4. કર્ણપ્રયાગ (અલકનંદા, પિંડારગંગા) 

5. નંદપ્રયાગ (અલકનંદા, નંદા)

 6. વિષ્ણુપ્રયાગ (અલકનંદા, વિષ્ણુગંગા) 

7. સૂર્યપ્રયાગ (મંદાકિની, અલસતરંગિણી) 

8. ઈન્દ્રપ્રયાગ (ભાગીરથી, વ્યાસગંગા) 

9. સોમપ્રયાગ (મંદાકિની, સોમગંગા) 

10. ભાસ્કર પ્રયાગ (ભાગીરથી, ભાસ્કરગંગા) 

11. હરિપ્રયાગ (ભાગીરથી, હરિગંગા) 

12. ગુપ્તપ્રયાગ (ભાગીરથી, નીલગંગા) 

13. શ્યામગંગા (ભાગીરથી, શ્યામગંગા) 

14. કેશવપ્રયાગ (ભાગીરથી, સરસ્વતી) 
*પ્રધાન દેવીપીઠ :* 
1. કામાક્ષી (કાંજીવરમ્ – તામિલનાડુ) 

2. ભ્રમરાંબા (શ્રીશૈલ –આંધ્રપ્રદેશ) 

3. કન્યાકુમારી (તામિલનાડુ)

 4. અંબાજી (ઉત્તર ગુજરાત)

 5. મહાલક્ષ્મી (કોલ્હાપુર, મહારાષ્ટ્ર) 

6. મહાકાલી (ઉજ્જૈન-મધ્યપ્રદેશ)

 7. લલિતા (પ્રયાગરાજ-ઉત્તરપ્રદેશ)

 8. વિંધ્યવાસિની (વિંધ્યાચલ-ઉત્તરપ્રદેશ)

 9. વિશાલાક્ષી (કાશી, ઉત્તરપ્રદેશ) 

10. મંગલાવતી (ગયા-બિહાર) 

11. સુંદરી (અગરતાલ, ત્રિપુરા) 

12. ગૃહેશ્વરી (ખટમંડુ-નેપાલ) 
*શ્રી શંકરાચાર્ય દ્વારા સ્થાપિત પાંચ પીઠ :* 
1. જ્યોતિષ્પીઠ (જોષીમઠ – ઉત્તરાંચલ) 

2. ગોવર્ધંપીઠ (જગન્નાથપુરી-ઓરિસ્સા)

 3. શારદાપીઠ (દ્વારિકા-ગુજરાત)

 4. શ્રૃંગેરીપીઠ (શ્રૃંગેરી – કર્ણાટક) 

5. કામોકોટિપીઠ (કાંજીવરમ – તામિલનાડુ) 
*(4) ચાર પુરુષાર્થ :*
 1. ધર્મ 

2. અર્થ

 3. કામ 

4. મોક્ષ 

વૈષ્ણવો ‘પ્રેમ’ને પંચમ પુરુષાર્થ ગણે છે. 
*(5) ચાર આશ્રમ :* 
1. બ્રહ્મચર્યાશ્રમ 

2. ગૃહસ્થાશ્રમ 

3. વાનપ્રસ્થાશ્રમ 

4. સંન્યાસાશ્રમ 
*(6) હિન્દુ ધર્મની કેટલીક મુલ્યવાન પરંપરાઓ :* 
1. યજ્ઞ

 2. પૂજન 

3. સંધ્યા 

4. શ્રાધ્ધ 

5. તર્પણ 

6. યજ્ઞોપવીત 

7. સૂર્યને અર્ધ્ય 

8. તીર્થયાત્રા 

9. ગોદાન 

10. ગોરક્ષા-ગોપોષણ 

11. દાન 

12.ગંગાસ્નાન 

13.યમુનાપાન

14. ભૂમિપૂજન – શિલાન્યાસ – વાસ્તુવિધિ 

15.સૂતક 

16.તિલક 

17.કંઠી – માળા 

18. ચાંદલો – ચૂડી – સિંદૂર 

19. નૈવેદ્ય 

20. મંદિરમાં દેવ દર્શન, આરતી દર્શન 

21. પીપળે પાણી રેડવું 

22. તુલસીને જળ આપવું 

23. અન્નદાન – અન્નક્ષેત્ર 
*આપણા કુલ 4 વેદો છે. :*
 ઋગવેદ 

સામવેદ 

અથર્વેદ 

યજુર્વેદ 
*ભારતીય તત્વજ્ઞાનની આધારશીલા પ્રસ્થાનત્રયી કહેવાય જેમાં ત્રણ ગ્રંથોનો સમાવેશ થાય છે.:* 
ઉપનીષદો 

બ્રમ્હસુત્ર 

શ્રીમદ ભગવદગીતા 
*આપણા કુલ 6 શાસ્ત્ર છે.:*

 

વેદાંગ 

સાંખ્ય 

નિરૂક્ત

વ્યાકરણ 

યોગ 

છંદ 
*આપણી 7 નદી :* 
ગંગા 

યમુના 

ગોદાવરી 

સરસ્વતી 

નર્મદા 

સિંધુ 

કાવેરી 
*આપણા 18 પુરાણ :* 
ભાગવતપુરાણ 

ગરૂડપુરાણ 

હરિવંશપુરાણ 

ભવિષ્યપુરાણ

 લિંગપુરાણ 

પદ્મપુરાણ 

બાવનપુરાણ 

બાવનપુરાણ 

કૂર્મપુરાણ 

બ્રહ્માવતપુરાણ

 મત્સ્યપુરાણ 

સ્કંધપુરાણ 

સ્કંધપુરાણ 

નારદપુરાણ 

કલ્કિપુરાણ 

અગ્નિપુરાણ 

શિવપુરાણ 

વરાહપુરાણ 
*પંચામૃત :* 
દૂધ 

દહીં 

ઘી 

મધ 

ખાંડ 
*પંચતત્વ :* 
પૃથ્વી 

જળ 

વાયુ 

આકાશ 

અગ્નિ 
*ત્રણ ગુણ :* 
સત્વ 

રજ 

તમસ 
*ત્રણ દોષ :*
 વાત 

પિત્ત 

કફ 
*ત્રણ લોક :* 
આકાશ 

મૃત્યુલોક 

પાતાળ 
*સાત સાગર :* 
ક્ષીરસાગર 

દૂધસાગર 

ધૃતસાગર 

પથાનસાગર 

મધુસાગર 

મદિરાસાગર 

લડુસાગર 
*સાત દ્વીપ :* 
જમ્બુદ્વીપ 

પલક્ષદ્વીપ 

કુશદ્વીપ

 પુષ્કરદ્વીપ

 શંકરદ્વીપ 

કાંચદ્વીપ 

શાલમાલીદ્વીપ 
*ત્રણ દેવ :* 
બ્રહ્મા 

વિષ્ણુ 

મહેશ 
*ત્રણ જીવ :* 
જલચર 

નભચર 

થલચર 
*ત્રણ વાયુ :* 
શીતલ

મંદ 

સુગંધ 
*ચાર વર્ણ :* 
બ્રાહ્મણ 

ક્ષત્રિય 

વૈશ્ય 

ક્ષુદ્ર 
*ચાર ફળ :* 
ધર્મ 

અર્થ 

કામ 

મોક્ષ 
*ચાર શત્રુ :* 
કામ 

ક્રોધ 

મોહ, 

લોભ 
*ચાર આશ્રમ :* 
બ્રહ્મચર્ય 

ગૃહસ્થ 

વાનપ્રસ્થ 

સંન્યાસ 
*અષ્ટધાતુ :* 
સોનું 

ચાંદી 

તાબું 

લોખંડ 

સીસુ 

કાંસુ 

પિત્તળ 

રાંગુ 
*પંચદેવ :* 
બ્રહ્મા 

વિષ્ણુ 

મહેશ 

ગણેશ 

સૂર્ય 
*ચૌદ રત્ન :* 
અમૃત 

ઐરાવત હાથી 

કલ્પવૃક્ષ 

કૌસ્તુભમણિ 

ઉચ્ચૈશ્રવા ઘોડો 

પાંચજન્ય શંખ 

ચન્દ્રમા 

ધનુષ 

કામધેનુ

ધનવન્તરિ 

રંભા અપ્સરા 

લક્ષ્મીજી 

વારુણી 

વૃષ 
*નવધા ભક્તિ :*
 શ્રવણ 

કીર્તન 

સ્મરણ 

પાદસેવન 

અર્ચના 

વંદના 

મિત્ર 

દાસ્ય 

આત્મનિવેદન 
*ચૌદભુવન :*
તલ 

અતલ 

વિતલ 

સુતલ 

સસાતલ 

પાતાલ 

ભુવલોક

 ભુલૌકા 

સ્વર્ગ 

મૃત્યુલોક 

યમલોક 

વરૂણલોક 

સત્યલોક 

બ્રહ્મલોક

 
2 ટિપ્પણીઓ

Posted by on ફેબ્રુવારી 22, 2017 in અંગત

 

માતૃભાષા


માતૃભાષા એ મારું  સ્વાભિમાન

આદરણીય….. ( પ્રિન્સિપાલ / ટ્રસ્ટી / સાથી મિત્રો અને વિદ્યાર્થીઓ )

મને આજે બોલવાં  માટે 4 વિષય આપવામાં આવ્યા હતાં , એમાંથી મેં “માતૃભાષા એ મારુ સ્વાભિમાન ” વિષય પસંદ કર્યો છે, કારણકે એ સાચે જ મારું  સ્વાભિમાન, અભિમાન અને વ્યવસાય પણ છે.

માતૃભાષા જીવનનું અમૃત છે, જીવનનો ધબકાર છે, માતૃભાષા એ ગ્રહણશક્તિનું પ્રવેશદ્વાર છે, સમજણનું સાધના કેન્દ્ર છે, સંવેદનાઓનું ભાવવિશ્વ છે, સંસ્કૃતિ ની ઉર્જા છે, સ્વાભિમાન અને આત્મગૌરવની પૂર્વ શરત છે અને અભિવ્યક્તિ નું બળ  છે.

ઘણાં મહાન વ્યક્તિઓએ માતૃભાષાના સંવર્ધન માટે ઘણાબધા પ્રયત્નો કર્યા છે અને તેમાં આપણાં રાષ્ટ્રપિતા ગાંધી બાપુ પણ બાકાત નથી. તેમણે કહ્યું છે “કોઈપણ પ્રજાના યુવક વર્ગમાં પ્રજત્વ કાયમ રાખવું હોય તો તેમને ઊતરતી કે ચડતી બધીજ કેળવણી તેમની માતૃભાષા દ્વારા જ મળવી જોઈએ. બાળક જયારે શીખવાનો પ્રારંભ કરે છે ત્યારે કોઈ એક ભાષાના જ્ઞાનરૂપી મજબૂત પાયા પર જ અન્ય વિષયોની સમજણ રૂપી ઇમારત ઘડે છે. અને આ મૂળભૂત ભાષા એ બાળકની માતૃભાષા. આપણી માતૃભાષામાં શિક્ષણ મેળવવાથી કલ્પનાશક્તિ, તર્કશક્તિ વધું ખીલે છે. રવિન્દ્રનાથ ટાગોર જેવા વિશ્વકવિએ પણ માતૃભાષાનો મહિમા કરતાં  કહેલું કે માતૃભાષા તો માતાનું ધાવણ છે ને બાળકને માં નું દૂધ જ વધારે વિકસાવે છે – મજબૂત બનાવે છે. માં તે માં બીજા વગડાના વા.

શિક્ષણ જો સાર્વત્રિક અને સાર્વજનિક બનાવવું હોય તો તે માતૃભાષામાં આપવું જોઈએ, નહિતો સમાજમાં ભેદાભેદની દિવાલ  ઉભી થશે. આપણે ત્યાં વર્તમાન સમયમાં લોકોને અંગ્રેજીનું ઘેલું લાગ્યું છે, અંગ્રેજીની જરૂર છે એમાં કોઈ શંકા નથી, પણ માતૃભાષા બરાબર ના આવડે, તો બાવાના બેય બગડે. હું અન્ય ભાષાનો ઉપહાસ કરવા નથી માંગતી પરંતુ જો બાળકને તેની માતૃભાષા ગુજરાતી હોય અને અંગ્રેજી માધ્યમમાં તેને શિક્ષણ આપવામાં આવે તો તે તેના માટે એક જીર્ણ રોગ સમાન છે. કેટલાંય બાળ દેવતાઓ આ વિદેશી ભાષામાં શિક્ષણ આપવાની ઘેલછાં  માં ને ઘેલછાં  માં માતૃભાષા ના અમૂલ્ય વારસાથી અળગાં થઇ રહ્યા છે. માતૃભાષા એ બાળકની મૂળભૂત શક્તિઓને વિકસાવવા માટેનું મહત્તમ માધ્યમ છે.

આજેતો ગુજરાતી ભાષામાં જ્ઞાન નો ભંડાર એવો વિશ્વકોશ છે, એ પણ 26 ભાગમાં. દુનિયાભરનું જ્ઞાન એમાં છે, ગુજરાતી આવડે તો બધાંજ વિષયોનું જ્ઞાન વિશ્વકોશમાં હાજર છે. માતૃભાષા વિષે એવું કહેવાય છે કે આપણને વિચારો માતૃભાષા માં જ આવે છે, સ્વપ્ન પણ માતૃભાષા માં જ આવે છે. માતૃભાષા વિષે કોઈકે સરસ કહ્યું છે કે “હાથ કરતાં પણ વધુ હાથવગી માતૃભાષા છે.” આપણે પ્રેમ કરીએ, કજિયો કરીએ, રિસાઈએ-રડીએ , કિટ્ટા કરીએ કે વ્હાલ ! બધુજ માતૃભાષા માં વટબંધ થાય છે.

માટે મારા સ્નેહીજનો, માતૃભાષાને લુપ્ત થતી જતી બચાવવાનો સમય હવે પાકી ગયો છે. માતૃભાષા એ તો આપણી પોતીકી અણમોલ જણસ છે. એને આમ ખોવાતી, લૂંટાતી, ચૂંથાતી આપણાંથી ન જોવાય. માતૃભાષા આપણને સાદ કરી રહી છે, આપણું સ્વાભિમાન આપણને સાદ કરી રહ્યું છે, સાંભરી રહ્યું છે. આ કામને વહેલી તકે માથે ઉપાડી લેવું એ તો આપણાં સૌની નમ્ર ફરજ અને જવાબદારી છે. અને આપણે આટલું કરીશું તો પણ આપણાં  થકી  સમાજની બહુ મોટી સેવા કરી લેખાશે.

જય  જય  ગરવી ગુજરાત

(શિક્ષકમિત્ર ને સ્પર્ધા માટે ન લખી આપેલ.)

2-2-2017

 
Leave a comment

Posted by on ફેબ્રુવારી 2, 2017 in અંગત

 

ટૅગ્સ: